Interview Koen van Andel

Dertien jaar geleden verscheen in de Leusder Krant een serie gesprekken over ‘Zin in het leven/zinvol leven’. Op dit moment verschijnt een nieuwe serie, op initiatief van het Zincafé. Het interview met Koen van Andel (1984) verscheen op 22 mei in de Leusderkrant (pag. 5). De tekst vind je hieronder, met aansluitend zijn antwoorden op nog 5 extra vragen.

Schermafbeelding 2013-05-26 om 20.19.32

“Ik wil verwondering delen”

Wat waren jouw doelen en heb je die gerealiseerd?

Voor de lange termijn zijn mijn doelen meer ontstaan dan bewust vooraf bedacht. Terugkijkend zie ik dat ik doorgaans aandacht wil vragen voor thema’s waaraan de ‘grote massa’ voorbijgaat. En dat liefst op een onderscheidende manier.

Zo las ik op de basisschool zelfgeschreven verhalen voor, om mijn interesse in taal te delen. Op mijn slaapkamer bouwde ik een pijporgel, dat nu ‘op zichzelf woont’ in een kerk in Utrecht. Mensen kijken vaak raar op, maar soms maken hun vooroordelen plaats voor enthousiasme – dat is mijn doel! Ook in mijn werk als docent: exacte vakken tot een plezier te maken, bijvoorbeeld met cabaret.

Verrassend vaak mag ik iets van mijn doelen gerealiseerd zien, maar het is nooit klaar, je zoekt altijd verder.

Onderken je verschillende fases in je leven en hoe was in elke fase de balans tussen werk, gezin en familie?

Studie en werk hebben me altijd nogal in beslag genomen; ik wil altijd zorgvuldig en dienstbaar zijn, soms ongezond veel. Inmiddels, op mijn 29e, is de fase bereikt waarin die koortsachtige discipline niet meer vanzelfsprekend is en ik bewuster stilsta bij wat me goed doet, wat ik belangrijk en vervullend vind.

Zo zijn er onophoudelijk groeimomenten. Ze maken je bestaan soms (schijnbaar) ingewikkelder, maar ik vertrouw erop dat ze je wel letterlijk ‘ont-wikkelen’: je helpen om je geest los te maken uit denkbeelden en patronen waarin zij zich heeft verstrengeld.

Mijn familie is bij alles een essentiële basis van begrip, steun en vertrouwen geweest, ook nadat ik op mijn 18e het huis uit ging. Daar ben ik heel dankbaar voor!

Welke drijfveren kenschetsen je leven?

Mijn neiging om onderbelichte thema’s in de schijnwerpers te zetten, komt voort uit mijn verwondering; taal, orgels, enzovoort, ik word er blij van! Laat iedereen dat ervaren! Toegegeven, stiekem vraag ik daarmee ook altijd aandacht voor het thema ‘Koen’.

Maar de verwondering voor alles wat ik om me heen zie, vormt toch de voortdurende basis. Die heb ik te danken aan een thuissituatie waarin bewondering, aandacht, eerbied, bezinning, met en bij elkaar stilstaan op een ongedwongen wijze bestaan. Ook daar ben ik heel dankbaar voor!

Welke rol speelt levensovertuiging in je leven?

Die thema’s uit mijn thuissituatie hebben alles te maken met levensovertuiging. Die heb ik meegekregen en overgenomen. Alhoewel, zoiets is niet zomaar uitgekristalliseerd, dat is een zoektocht, en heeft te veel facetten om hier te behandelen.

Wel moet ik zeggen dat ik blij ben vanuit vele richtingen ‘gevoed’ te worden: uit de soms eeuwenoude muziek zoals mijn vader die als organist in kerken speelt, kan ik veel inspiratie, inzicht, moed, energie putten. Maar evengoed uit goede vrienden, met geheel eigen ideeën, scherpe vragen, antwoorden, of vraagtekens die overblijven.

Hoe zou je als tachtiger op je leven willen terugkijken?

Ik hoop te kunnen constateren dat het onderscheid dat ik nu maak tussen mezelf en de ‘grote massa’ verdwenen is. Of dat nu komt door mijn inspanningen om mijn verwondering uit te dragen, of anderszins; dan is het klaar en mooi. Alhoewel, dan kunnen we ons dáár weer over verwonderen. Maar wel in gezamenlijkheid!

Koen heeft antwoord gegeven op nog 5 andere vragen (niet opgenomen in de krant). Zijn antwoorden vind je hieronder:

Wat zijn je favoriete boeken, muziek, kunstwerken?

Ondanks mijn liefde voor taal kom ik aan lezen te weinig toe; in plaats daarvan luister ik veel muziek. Vooral orgelmuziek: componisten als Bach, Mendelssohn, Franck, Reger – niet bepaald de top 40 dus van de ‘grote massa’, maar wel eindeloos mooi. Vanzelfsprekend zijn orgels (en de gebouwen waar ze in staan) dan ook mijn favoriete kunstwerken. De verscheidenheid daarin is te groot om één of enkele mooiste aan te wijzen.

Behalve orgels hebben historische voorwerpen zoals molens, uurwerken, gebouwen, hoewel niet altijd als kunstwerk bedoeld, voor mij een grote artistieke waarde. En de natuur is uiteraard één groot kunstwerk, mooi om in rond te wandelen!

Noem enkele inspirerende mensen die je leven (mede) richting hebben gegeven.

Allereerst inspireren vrienden en familie mij; ik denk dan ook aan mijn vorig jaar overleden oma, met haar levenskracht en gedachtegoed. Illustere namen uit de orgelmuziek zijn helaas uit nog vroegere tijden, maar hun karakter zit in de muziek en dat werkt voort; het is alsof ik ze ken.

Van een heel ander genre en helaas ook niet meer onder ons: Ramses Shaffy. Zijn woorden en akkoorden, over thema’s zoals je eigen weg zoeken, zonder ook weer te veel afgezonderd te zijn van medemensen, vind ik raak, origineel en herkenbaar. Hoewel ik er een totaal ander levenspatroon op nahoud, herken ik veel van zijn overpeinzingen. Maar waar mijn uitdrukkingsmogelijkheden ophouden, gaan zijn woorden en akkoorden verder en helpt hij me dus ook verder – in het algemeen een reden om artiesten/kunstenaars meer te koesteren dan we in ons huidige systeem doen!

Als belangrijke tegenwoordige artiest noem ik Toon Hagen, organist en componist. Zijn werken zijn tegelijk klassiek en toegankelijk. Met zijn bezieling krijgt hij het voor elkaar om jong én oud mee te nemen langs zelfs de zwaartse thema’s zoals dood en afscheid. Dat vind ik groots!

Wat zou je willen zeggen tegen mede-twintigers?

Dat haalt het meest schoolmeesterachtige in me boven: wees zorgvuldig en mededeelzaam (dus denk niet: die mail ik later wel terug. Zeker als je weet dat het dan niet gebeurt). Koester de Nederlandse taal en schrijf foutloos. Neem de tijd voor alles wat je lief is; zoek studie en werk waarin je voelbaar tot je recht komt. Wees beleefd, maar wel eerlijk en uitgesproken.

Leg al je schermpjes en digitale afleiding weg en kijk in plaats daarvan om je heen, zoek de confrontatie op of doe iets creatiefs. Denk niet dat je kunt multitasken en dat je dan goed bezig bent.

Leer eens wat van iemand die jij maar een rare snuiter vindt, of probeer eens te begrijpen wat er vroeger is bedacht en gemaakt.

Laat je niet gekmaken door een wereld waarin alles beter, lichter, sneller, goedkoper moet en waarin we allemaal denken voor elkaar aan een ideaalplaatje te moeten voldoen.

Is er verschil tussen Zin IN leven en de Zin VAN het leven?

Over de zin van het leven, waarom ik me hier inspan, zuurstof omzet enzovoort, kunnen we eindeloos speculeren. Of ik er zin in heb, in het leven, of ik me er op verheug dat ik vanavond op de bank weer zo’n heerlijk zak chips zal nuttigen, dat kan daar volkomen los van staan, want ik weet niet of het eten van chips, ook al brengt me dat in een gelukzalige toestand, mijn leven zinvoller maakt.

Die vraag houdt me ook niet zo bezig; ik probeer het voor mezelf en anderen goed te maken en dat geeft mij zin in het leven.

Welk motto kenschetst jouw leven het best?

“Eenvoudig doen en normaal zijn: het ene moment een droomwens, het andere moment een schrikbeeld.” Dat typeert mijn neiging om telkens weer onderscheidend te willen zijn, terwijl ik me tegelijk niet afgezonderd wil voelen van de ‘grote massa’, ofwel ‘buitenwereld’.

Koen geeft de fakkel door aan Lydia Vroegindeweij. Het gesprek met haar verschijnt over een maand. Voor eerdere interviews, klik hieronder op de naam van de betreffende persoon: